وبلاگ اطلاع رسانی- آموزشی روانشناسی

موانعی که باعث میشود والدین کمتر به اهمیت بازی کودکان توجه کنند

(چرا برخی والدین به بازی کودکان کمتر اهمیت می­دهند؟ چه موانعی که باعث میشود والدین بر نقش بازی کمتر تاکید داشته باشند؟)

محمد ترکمان- کارشناس ارشد روانشناسی بالینی

بازی برای کودک یک امر طبیعی است و مانند تنفس برای حیات، شادابی و طراوت کودک ضرورت دارد. اسباب بازی مناسب زمینه تحقق و غنا بخشیدن به بازی کودک را فراهم می­آورد. بازی با گل، خاک، شن و آب مورد علاقه کودکان و جزء بهترین، سازنده­ترین، لذت­بخش­ترین و ارزانترین اسباب بازی­ها محسوب می­شوند. ولی با کمال تأسف و گاهی تعجب، باید گفت برخی والدین، کودکان پاک طینت و آشنای به طبیعت و سرشت خویش را از برخی بازی­ها و اسباب بازی­ها، محروم و ناکام می­کنند. ممانعت از بازی کودکان، دلایل مختلفی دارد، که در زیر به برخی از آنها اشاره میشود.

عدم آگاهی والدین از اثرات مثبت و سازنده بازی

دیدگاه سنتی و برخی فشارها و مشکلات زندگی کنونی باعث میشود، برخی والدین به راحتی بازی را از زندگی کودک خود حذف کنند؛ در حالی که از این مسئله آگاه نیستند که بازی، حیات و کار کودک است. در واقع کمتر به این مسئله واقف هستند که بازی در پیشگیری و حل مشکلات روحی و روانی کودکان، بسیار موثر است. شما میتوانید با خواندن مقاله "فواید بازی برای کودکان" در همین شماره، از برخی اثرات مثبت و سازنده بازی برای کودکان آگاه شوید.

نگرانی زیاد از کثیف شدن لباس کودکان

کودک نیاز شدیدی به جست و خیز و تحرک دارد، و هر چیزی که مانع تحرک و آزادی کودک شود برای رشد، سلامت و شادابی او مضر است. شاید ساده به نظر برسد اما این واقعیت است که بعضی والدین به خاطر کثیف شدن لباس، کودک را از نیاز اساسی و ضروری بازی محروم می­کنند. انتخاب پوشاک نباید باعث شود تا بچه­ها احساس کنند زندانی لباس هستند و چون لباس گران قیمت و جدیدی پوشیده­اند، بنابراین حق بازی کردن ندارند. در این مواقع بهتر است لباس گران قیمت برای آنها نخرید. لباس کودک باید سبک، راحت و گرم باشد و مانع جست و خیز او نشود. لازم به ذکر است که بعضی از والدین از بازی کردن کودک با خاک و گل، شن و آب جلوگیری می کنند، بیشتر به این دلیل است که با خود می­گویند اگر همسایه­ها و آشنایان فرزندشان را با لباس کثیف ببینند چه خواهند گفت؟در این مواقع ترس از چیزی که دیگران خواهند گفت سبب می­شود تا والدین از بازی کردن کودک و لذت و خوشحالی که از آن نصیبش می­شود جلوگیری کنند. البته این بدین معنا نیست که اجازه بدهیم کودک هر عملی را دوست داشت در هر مکان و زمان انجام بدهد؛ بلکه هدف این است که بجای نهی کامل، گزینه­های جایگزین و مکان­های مناسب را در اختیار کودک قرار بدهیم.

اشتغال زیاد و پرفشار والدین: وقتی والدین هر دو شاغل باشند یا برنامه روزانه پرفشاری داشته باشند، به دلیل خستگی، توان و فرصت کمتری دارند و به همین خاطر بازی با اسباب بازی­هایی غیرفعال­تر مثل تماشای کارتون، لگوها، پازلها و... را به جای بازی فعال ترجیح می­دهند. این مورد باعث میشود که نیازهای کامل فرزند خود را نتوانند برآورده کنند. در حالی که می­توانند چند دوره زمانی کوتاه مانند سه دوره 15 دقیقه را در طول روز به گونه­ای تقسیم کنند که نیازهای بچه­ها خود را برآورده کنند.

فاصله سنی زیاد والدین با کودکان

زمانی که والدین فاصله سنی زیادی را با فرزند خود داشته باشند، از فضای دوران کودکی بیشتر فاصله می­گیرند. این فاصله گرفتن باعث میشود گاهی از دریچه دید خود به مسائل و نیازهای فرزندان خود نگاه کنند، یعنی چون تفریحات کودکانه برای خود آنها اولویت ندارد، بنابراین ارادی و غیرارادی نیز، بازی و تفریح را در اولویت زندگی فررند خود قرار نمی­دهند. ضمن اینکه شرایط و دوره سنی آنان (والدین با فاصله سنی زیاد)، انتظارات خاص خود را می­طلبد که در اکثر موارد در تضاد با نیازهای ویژه کودکان است.

بهانه­ای به نام مشکلات اقتصادی

وقتی خطاب به گروهی از والدین سوال میشود که چرا به تفریح و بازی کودکان کمتر اهمیت می­دهید؟ در پاسخ مشکلات و کمبودهای مالی را به عنوان دلیل بیان می­کنند. اما در واقع گرچه مشکلات اقتصادی فشار و تنش مضاعفی را به والدین متحمل می­کند، اما وقت گذاشتن برای بازی کودکان و تشویق فرزندان برای بازی­های متنوع، در اکثر موارد، هیچ نیاز و منبع مالی را نمی­خواهد. بسیاری از بازی­های کودکان، بدون هیچ خرج و مخارجی قابل اجرا است. بهتر است در یک کلام بگویم که نَفس بازی برای کودکان بیشتر اهمیت دارد تا اینکه آن بازی ویژه یا پرخرج باشد.

کمبود فضا (منازل آپارتمانی و استیجاری)

امروزه زندگی در واحدهای آپارتمانی و خانه­های کوچک، بسیار رواج پیدا کرده است. این مسئله باعث شده است، والدین برای رعایت حال همسایگان خود و محدویت­های فضاهای کوچک، سعی در کنترل فرزندان خود برای بازهای فعال کنند. در بهترین حالت نیز ترجیح می­دهند فرزندانشان بازی­های کم صدا و غیرفعال مانند بازهای کامپیوتری را انجام دهد. این بخشی از واقعیت است که فضای کوچک محدودیت می­آورد اما مانع کامل نیست. در این موارد کمی خلاقیت و ابتکار میتواند راهکار مشکل باشد. در بخش معرفی کتاب همین شماره، شما میتوانید کتاب­های را بشناسید که در آن بازهای متنوعی معرفی شده که علاوه بر کم صدا بودن و نیاز به حداقل امکانات، می­تواند رضایت شما و فرزندتان را حاصل کند.

اختلافات خانوادگی

بروز تنش در خانواده و بخصوص بین والدین، مسائل و مشکلات خاصی را پدید می­آورد. در اکثر موارد نیز این مشکلات دامن کودکان را نیز می­گیرد. در این مواقع، والدین به علت بالا بودن تنش و استرس، کمتر به نیازهای کودکان خود، بخصوص نیاز به بازی توجه می­کنند؛ حتی ترجیح می­دهند در این موارد کودکان با بازی نکردن و آرام بودن، فشار بیشتری را به آنها وارد نکند. این موارد باعث میشود، اختلاف خانوادگی خود مانعی برای بازی کودکان باشد.

کم حوصله­گی و تنبلی

تربیت موثر و کارآمد نیازمند صرف وقت و انرژی خاص است. ما برای القاء رفتارهای پسندیده و جامعه پذیری کودکان خود باید زمان ویژه­ای را برای آنها بگذاریم. همانطور که بارها اشاره شد، بازی برای کودکان یک نیاز است و این نیاز نیز برای برآورده شدن، وقت و انرژی می­خواهد. در حالی که برخی والدین ترجیح می­دهند، کمترین وقت را برای تربیت به طور عام و بازی بطور خاص بگذارند. مثلاً مشاهده میشود که گاهی والدین بجای بازی گروهی و فعال با فرزند خود که نیازمند وقت ویژه است، ترجیح می دهند با تلویزیون و کارتون وقت کودک خود را پر کنند.

عدم اهمیت یا وقت نگذاشتن برای بازی کودکان، ممکن است دلایلی دیگر نیز داشته باشد که در این مقاله به آن اشاره نشد. اما آنچه مشخص است این است که بازی برای هر کودک لازم و جزء تفکیک ناپذیر زندگی اوست. آخر اینکه: «بازی دنیای کودکان است، با دنیای کودکان بازی نکنید». 

منبع: مجله سپیده دانایی